Artykuły

Poniedziałek, 05 Marca 2007

Poznajemy Pałuki
    Śladami cystersów na Pałukach
    Cystersi to zakon katolicki założony w 1098 r., wywodzący się od benedyktynów, prowadzący działalność misyjną i odgrywający znaczną rolę w życiu gospodarczym (zwłaszcza w rolnictwie) oraz kulturalnym, w architekturze, średniowiecznej Europy. W latach 1143-1153 cystersi przywędrowali z Niemiec na ziemię pałucką, bowiem do Łekna (na trasie Żnin - Wągrowiec) sprowadził ich Zbylut Pałuka, nadając cystersom znaczne dobra. W okolicach Łekna i Wągrowca do dziś znajduje się wiele śladów cysterskiej działalności.
    Na zachodnim brzegu Jeziora Łekneńskiego, naprzeciw Łekna widoczny jest niewielki pagórek tzw. Klasztorek, miejsce dawnego klasztoru cystersów do XIV w. Od 1982 r. prowadzone są tu przez ekspedycję archeologiczną Instytutu Historii Uniwersytetu Adama Mickiewicza, prace wykopaliskowe, które pozwoliły na odkrycie fundamentów romańskiej rotundy z początku XII w., klasztoru cysterskiego z trzynawowym kościołem romańskim z połowy XIII w. i innych obiektów sakralnych. Łekneńska rotunda należy do najstarszych obiektów cysterskich w Polsce. Prace wykopaliskowe przewidziane są na kilka dalszych lat i z pewnością pozwolą na odsłonięcie wielu tajemnic grodu łekneńskiego.
    Klasztor był bowiem bogato wyposażony przez okolicznych panów. Związana jest z nim legenda, która głosi, że wraz z dostatkiem w mury klasztorne wkradało się lenistwo i zepsucie moralne. Mnisi wymykali się chyłkiem do pobliskiej karczmy. Pobożny opat upominał zakonników, lecz bez skutku. W końcu przeklął ich "...oby klasztor zgorzał, oby ziemia zapadła się pod wami..." Podczas kolejnej wyprawy braci zakonnych do karczmy, wybuchł wielki pożar i wracający mnisi, biegnący po drewnianym moście runęli wraz z nim w głębiny. Zapadł się również klasztor.
    Prawdą jest, że w efekcie zaistniałych zniszczeń w 1396 r. cystersi przenieśli się do Wągrowca, gdzie przy ul. Klasztornej mieści się obecnie zespół kościoła i klasztoru pocysterskiego wzniesionych w stylu późnobarokowym. Obecne budynki odbudowane po pożarze w 1945 r., wybudowane zostały w pierwszej połowie XVIII w. W kościele Wniebowzięcia NMP znajduje się ołtarz główny z barokową płaskorzeźbą oraz rzeźba Madonny z Dzieciątkiem z około 1510 r.
    Przy ul. Opackiej 15 znajduje się dom z XVIII w. tzw. Opatówka, niegdyś siedziba opata, zrekonstruowana na Muzeum Regionalne. W krużganku klasztoru znajduje się stała ekspozycja "Dzieje klasztoru łekneńsko-wągrowieckiego".
    Do zakonu należała także leżąca między Łeknem a Wągrowcem wieś Tarnowo Pałuckie, gdzie do dziś stoi drewniany kościół z 1639 r. Kościół zdobiony jest późnorenesansową polichromią z okresu jego budowy. Jest to najcenniejszy i najciekawszy tego typu obiekt sakralny w Wielkopolsce.