Artykuły

Poniedziałek, 05 Wrzesień 2011

     Dlaczego paragraf 212 powinien być wykreślony

     "Nie" więzieniu za słowa
     Poniżej prezentujemy materiały związane z akcją, w którą włączyły się Stowarzyszenie Gazet Lokalnych, Helsińska Fundacja Praw Człowieka i Izba wydawców Prasy. Chcemy w ten sposób wesprzeć akcję społeczną na rzecz zniesienia sankcji karnych za słowo, zapisanych w artykule 212 Kodeksu karnego. Dziś argumenty przemawiające za skreśleniem tego artykułu kk.

   Zależy nam na skutecznym uporządkowaniu polskiego sytemu prawnego w obszarze swobody wypowiedzi, co gwarantuje każdemu człowiekowi artykuł 10 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, artykuł 19. Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, a obywatelom Unii Europejskiej artykuł 11. Karty Praw Podstawowych. Polski Kodeks karny w wielu miejscach jest sprzeczny z gwarancjami wynikającymi z tych artykułów oraz z ugruntowanym orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, a skrajnym przejawem braku poszanowania wolności słowa jest art. 212 Kodeksu karnego. Naszym celem jest doprowadzenie do wykreślenia tego artykułu w całości z Kodeksu karnego.
   Zainicjowana przez nas akcja nie służy niczemu innemu. „Wykreśl 212 kk” to pełny komunikat, jaki chcemy przekazać parlamentarzystom i doprowadzić do tego, że oni również dołączą do nas, przyjmując nasze argumenty. Chcemy komunikować o sprawie wyłącznie w kategoriach merytorycznych. Emocje, które towarzyszą tej sprawie, pozostawiamy na boku. Dlatego bardzo prosimy wszystkich, którzy chcą dołączyć do akcji, o respektowanie przyjętych zasad. Jakakolwiek próba wykorzystania naszej akcji do celów politycznych, populistycznych czy do załatwiania własnych interesów nie może mieć miejsca i jest z gruntu odrzucana przez jej organizatorów.
   Jeśli akceptujecie zasady prowadzenia akcji i jesteście z nami, prosimy: zastosujcie się w trakcie działań podejmowanych przez siebie i Wasze organizacji do następujących zaleceń komunikacyjnych:
   1. Prowadząc akcję załatwiamy jedną sprawę, a nie wszystkie. W Kodeksie karnym jest więcej artykułów ograniczających wolność wypowiedzi i prawo do krytyki np. prezydenta, funkcjonariuszy państwowych. Nie poruszamy ich podczas tej akcji nie dlatego, że się z nimi zgadzamy, ale nie możemy „rozwodnić” podstawowego przekazu i stracić z oczu nasz cel, jakim jest zniesienie odpowiedzialności karnej za zniesławienie.
   2. Do ścigania za zniesławienie właściwy jest Kodeks cywilny. Zniesławienie jest rzeczą złą i powinno być karane, ale na gruncie prawa cywilnego, jak to się odbywa w krajach demokratycznych o bardziej ustabilizowanych systemach prawnych. W Polsce za zniesławienie karze się podwójnie – reguluje tę sprawę zarówno prawo cywilne, jak i karne. Rozwadnianie prawa karnego nadmiarem regulacji dotyczących drobnych wykroczeń powoduje, że nie jest ono odpowiednio mocnym narzędziem do zwalczania większych przestępstw i zbrodni. Staje się powszechnym narzędziem represji wobec obywateli.
   3. Niska jakość sądownictwa i brak tradycji korzystania przez sądy niższych instancji z wcześniejszego orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka często prowadzą do niesprawiedliwych wyroków. Osoby skazane za słowo często okazują się niewinne po latach, o ile mają siły, by konsekwentnie dochodzić sprawiedliwego wyroku w procesach prowadzonych w Strasburgu przeciwko Polsce. Jest wiele takich przypadków (lista spraw skierowanych do ETPCz i wydanych orzeczeń dostępna jest na stronie www.wykresl212kk.pl i www.obserwatorium.org)
   4. Artykuł 212k.k. często uderza w odpowiedzialnych obywateli, którzy ujawnili opinii publicznej zaobserwowane nieprawidłowości lub fakty związane z osobami pełniącymi funkcje publiczne, a uczynili to w dobrej wierze, w interesie społecznym. W wytoczonym im procesie to na nich spoczywa obowiązek udowodnienia przed sądem, że ujawniona informacja nie jest pomówieniem, podczas gdy z osób rzekomo pomawianych zdejmuje się obowiązek dowiedzenia, że to, co zostało na ich temat powiedziane, nie jest prawdą.
   5. Kodeks karny przewiduje możliwość orzeczenia za zniesławienie i pomówienie, (czyli za słowo) nawet kary pozbawienia wolności, z samym postępowaniem karnym wiążą się zaś dalsze dolegliwości, takie jak obowiązek osobistego stawiennictwa na rozprawach, wpis w Krajowym Rejestrze Karnym czy możliwość zastosowania wobec oskarżonego tymczasowego aresztowania. Zważywszy na to, że dochodzenie ochrony dóbr osobistych możliwe jest na drodze postępowania cywilnego, odpowiedzialność karną za zniesławienie uznać trzeba za nieproporcjonalną.
   6. Politycy różnych opcji wielokrotnie obiecywali wykreślenie art. 212 k.k. Nigdy ostatecznie nie zrezygnowali z tego przepisu, a zdarza się, że sami pozywają z art.212 osoby, które wypowiadają publicznie krytyczne opinie o ich działalności (tak uczynił np. poseł Janusz Palikot).

   7. Źle funkcjonujące instytucje publiczne (w tym policja, prokuratura, ZUS, Fundusz Ochrony Środowiska, inne urzędy) pozywają do sądu z art. 212 k.k. osoby ośmielające się je krytykować. Oburzające jest, że krytykowanie takich jednostek, a nawet wypowiadanie opinii o ich złym funkcjonowaniu naraża ich klientów, petentów i bezstronnych obserwatorów, jakimi są np. dziennikarze, na procesy karne z art. 212 kk (m.in. sprawa Roberta Rewińskiego, dziennikarza Gazety Wyborczej, wobec którego sąd zastosował karę więzienia za publiczna krytykę funkcjonowania zielonogórskiego Funduszu Ochrony Środowiska; sprawa przeciwko prof. Izabeli Lewandowskiej-Malec z powództwa burmistrza gminy Świątniki i prokuratury rejonowej; sprawa dziennikarki Marzanny Łozowskiej z powództwa sędziny BL; sprawa właścicielki gospodarstwa agroturystycznego z powództwa policjanta prowadzącego dochodzenie dotyczące okoliczności kradzieży, jakie miały miejsce w tym gospodarstwie).
   8. Strach wypowiadać uczciwie opinie o charakterze zawodowym. Dowodzą tego pozwy kierowane przeciwko ekspertom i naukowcom, którzy proszeni o opinię o kolegach prowadzących badania skrytykowali ich metody lub podważyli rzekome osiągnięcia. Negatywnie ocenieni występują przeciwko swoim krytykom na drogę sądową z art. 212 kk. To nowe zjawisko kneblowania ust naukowcom przeczy odwiecznej zasadzie wolności wypowiedzi akademickiej i prowadzi do poważnej destrukcji środowiska naukowego. (np. sprawa przeciwko prof. Henrykowi Manteuffelowi z powództwa innego pracownika naukowego SGGW).
   9. Polska zajmuje obecnie dalekie 32 miejsce w prowadzonym przez organizację „Reporterzy bez granic” rankingu krajów przestrzegających wolności słowa (zob. raport „2010 World Press Freedom Index”, http://en.rsf.org) i plasuje się na jednym z ostatnich miejsc wśród krajów Unii Europejskiej. Do tego słabego wyniku przyczynia się utrzymywanie w polskim prawie szeregu zagrażających swobodzie wypowiedzi, kontrowersyjnych instytucji. Na ich czele znajduje się odpowiedzialność karna dziennikarzy. Odpowiedzialność karna za zniesławienie może wywoływać tzw. „skutek mrożący” (chilling effect), polegający na autocenzurze przygotowywanych publikacji, w obawie przez ewentualną karą.


   Kalendarz działań
   Kampanię rozpoczynamy konferencją prasową, która odbędzie się dnia 5 września o godz. 15 w Domu Dziennikarza przy ul. Foksal 3/5.
   Podczas kampanii wyborczej w prasie ukazywać się będą ogłoszenia związane z akcją.
   Będziemy zbierać deklaracje od polityków, którzy opowiadają się za wykreśleniem art. 212 kk.
   Po wyborach będziemy kontynuować działania prawne i lobbingowe mające na celu doprowadzenie do wykreślenia 212 z kk.
   Koalicja
   Wszyscy, którzy chcą poprzeć nasza akcję, otrzymają bezpłatnie materiały informacyjne, grafiki i logo akcji. Zachęcamy do wywołania szerokiej dyskusji na ten temat w ramach Waszych organizacji, na stronach internetowych, w mediach tradycyjnych, a także w mediach społecznościowych, zwłaszcza na Facebooku, gdzie znajduje się fan page akcji: http://www.facebook.com/wykresl212

   Już dziś nasza akcja otrzymała wsparcie: Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich, Stowarzyszenia Wolnego Słowa, Stowarzyszenie 61, Agora SA, Salon24.pl oraz wielu prywatnych osób.
   Organizatorzy kampanii:
   Helsińska Fundacja Praw Człowieka - Danuta Przywara, prezes
   Izba Wydawców Prasy - dr Wiesław Podkański, prezes
   Stowarzyszenie Gazet Lokalnych - Dominik Księski, prezes

   Kontakt do organizatorów:
   Ewa Barlik: ewabarlik@gazetylokalne.pl, tel. 22 826 12 50; 601248450
   Dominika Bychawska: d.bychawska@hfhr.org.pl, tel. 22 55 644 456; 504080152
   Marek Frąckowiak: sekretariat@iwp.pl, tel. (22) 828 59 30; 601259327

   www.wykresl212kk.pl
   http://www.facebook.com/wykresl212
   www.obserwatorium.org

   Zapraszamy do udziału w konferencji prasowej, która odbędzie się dnia 5 września o 15.00 w Domu Dziennikarza przy ul. Foksal 3/5.

(mj), 5 IX 2011