Artykuły

Czwartek, 22 Grudzień 2011

Waleria Lipczyńska                 fot. archiwum       Macieja Adamskiego

Trzemeszno, działaczka, Lipczyńska
     Waleria Lipczyńska doceniona w stanie Michigan
     Trzemesznianka była znaną działaczką społeczną i polonijną. Lobbowała na rzecz niepodległości Polski u amerykańskich prezydentów Teodora Roosevelta i Williama Howarda Tafta. Podczas jej pogrzebu na trumnę wysypano ziemię przywiezioną z Trzemeszna.
     27 października tego roku w Lansing w stanie Michigan (USA) odbyła się uroczystość uhonorowania kobiet, które zasłużyły się w działalności na rzecz kobiet i społeczeństwa stanu Michigan. Oprócz nagród dla osób współczesnych, przyznawana była również nagroda w kategorii historycznej. W  tym roku w kategorii tej uhonorowana została pochodzącą z Trzemeszna Waleria Lipczyńska. Nagrodę przyznała organizacja Michigan`s Studies Association działająca na Uniwersytecie Stanowym Michigan. Nazwisko Walerii Lipczyńskiej, jak i pozostałych wyróżnionych, trafi do tzw. Galerii Sław.
     O wydarzeniu tym informowało kilka gazet ze stanu Michigan. Opisywała je także prasa polonijna w USA, przypominając o tym, że Waleria Lipczyńska pochodziła z Trzemeszna.
     Waleria Lipczyńska z domu Główczyńska urodziła się w Trzemesznie, najprawdopodobniej 15 października 1846 r. Wraz z mężem Janem Lipczyńskim wyemigrowała do Grand Rapids w stanie Michigan pod koniec lat 60-tych XIX w. Krótko po osiedleniu się w Grand Rapids została korespondentem polskich gazet w USA, takich jak: Wiarus, Kuryer Polski, Zgoda i Dziennik Chicagowski. Lipczyńscy zaangażowali się w stworzenie Funduszu dla polskiego kościoła i utworzenie pierwszej polskiej parafii w Grand Rapids.
     Waleria Lipczyńska powołała Towarzystwo Polek Narodowych. Pomagała również w tworzeniu Sokoła w Grand Rapids i zakładała stowarzyszenie Żniwiarki, które działo na rzecz parafii i społeczności polskiej, a także Ladies Welfare Society (Stowarzyszenie Pań Działających Społecznie). Wraz z mężem posiadała salę, w której odbywały się patriotyczne manifestacje i występy dziecięcych teatrzyków.
     Pracowała także na rzecz Polish National Alliance (Związek Narodowy Polski). Była pierwszą w historii kobietą, która weszła do zarządu tej organizacji i została wiceprezydentem PNA.
     Dzięki stanowisku w PNA miała możliwość spotykania się z prezydentami Teodorem Rooseveltem oraz Williamem Howardem Taftem. Podczas tych spotkań lobbowała na rzecz Polonii Amerykańskiej i odzyskania przez Polskę niepodległości. W czasie I wojny światowej wspierała Czerwony Krzyż. Pomagała w utworzeniu oddziału, który służył w armii generała Hallera. Uhonorowana została za to medalem tzw. Mieczem Hallerowskim.
     Jej działalność doceniono w Polsce i w 1927 r. została odznaczona przez prezydenta Mościckiego Złotym Krzyżem Zasługi. Uroczystość miała miejsce 25 sierpnia, a odznaczenie wręczał polski konsul w obecności osobistości świeckich i kościelnych.
     Pomagała polskim emigrantom pełniąc rolę tłumacza, nauczyciela i opiekuna, a także pielęgniarki i położnej. Dlatego też wśród rodaków nazywana była królową Polaków oraz aniołem miłosierdzia.
     Waleria Lipczyńska zmarła 16 lutego 1930 r. Jej pogrzeb stał się okazją do wyrażenia wdzięczności nie tylko polskiego, ale także lokalnego społeczeństwa. Trumnę nieśli między innymi działacze Polish National Alliance oraz przedstawiciele lokalnych władz. Podczas uroczystości do grobu wrzucono 3 garście ziemi - z Warszawy, Krakowa oraz z województwa poznańskiego. Przed zamknięciem grobu przyjaciel zmarłej Józef Kachnowski rozsypał na trumnie ziemię przywiezioną z Trzemeszna.
     Postać Walerii Lipczyńskiej była przez lata zapomniana.
     Została na nowo odkryta i przypomniana współczesnym dzięki poszukiwaniom i kontaktom nawiązanym w USA przez Macieja Adamskiego, nauczyciela języka angielskiego i radnego Rady Miejskiej z Trzemeszna.

Roman Wolek
Pałuki i Ziemia Mogileńska nr 1035 (50/2011)