Raport o stanie środowiska Pałuk
   
    W ostatnich latach problematyka ochrony środowiska naturalnego nabrała konkretnych wymiarów. Jest to rezultatem nie tylko przeznaczenia na ten cel odpowiednio dużych nakładów finansowych, ale przede wszystkim edukacji ekologicznej. Współczesny człowiek wreszcie zrozumiał iż niszcząc środowisko naturalne, w którym żyje, niszczy siebie.  

    W województwie bydgoskim opracowano raport o stanie środowiska, z którego to opracowania zaczerpnięto dane dotyczące naszego regionu. Warto tej problematyce bliżej się przyjrzeć
   
Stan czystości rzek
    Teren Pałuk należy w całości do dorzecza Warty, głównej rzeki Wielkopolski. Najdłuższe rzeki Pałuk to środkowa Noteć, środkowa Wełna, Gąsawka, Kcyninka (Kcynka), Biała Struga. Żadna z wymienionych rzek nie ma wód spełniających kryteria dla I i II klasy czystości. Wody Noteci i Wełny wypływając w granice Pałuk odznaczają się już wysokim skażeniem. Noteć zatruwają ścieki rejonu Inowrocławia, Barcina, Nakła; Wełnę ścieki Gniezna. Wody Gąsawki skażone są ściekami komunalno-przemysłowymi Żnina i Szubina, a Kcynki ściekami Kcyni. Rolniczy charakter Pałuk sprawia, iż wody rzek są narażone na duży ładunek biogenów pochodzących ze spływów przestrzennych.
    O pozaklasowym charakterze wód rzek Pałuk zadecydowały takie wskaźniki jak: bakterie coli, fosforany, zawiesiny organiczne, BZT5, azot amonowy, tlen rozpuszczalny, zasolenie, metale ciężkie.
   
Stan czystości jezior
    Na terenie Pałuk (w części województwa bydgoskiego) jest około 100 jezior, w tym kilkanaście dużych (ponad 100 ha powierzchni).  
    Znaczną część naturalnych zbiorników wodnych odwadniają rzeki: Gąsawka i Wełna. Stąd przyczyny zanieczyszczeń wód jezior są podobne jak zanieczyszczenia rzek.
Jedynie w trzeciej klasie czystości wód mieszczą się wody jezior: Ostrowieckiego, Foluskiego, Chomiąskiego, Oćwieckiego, Gąsawskiego, Godawskiego, Biskupińskiego, Weneckiego, Wąsowskiego. Wody pozostałych jezior Pałuk nie odpowiadają normatywom.
   
Gospodarka wodno-ściekowa
    W przedstawionym raporcie o stanie środowiska województwa stwierdza się, że w ciągu ostatnich kilku lat następowało stopniowe obniżenie globalnej ilości pobieranej wody. Przyczynę upatruje się w wyraźnym zmniejszeniu ilości pobieranej wody do celów przemysłowych.
    Stwierdzono również zmniejszenie ilości ścieków odprowadzanych do rzek i jezior. Jednak prawie 75% tych wprowadzanych wymaga oczyszczania.  
    Na Pałukach główne zanieczyszczenie wód powierzchniowych pochodzi z Cukrowni "Żnin" (tylko mechanicznie oczyszczane) i gorzelni (kilka na Pałukach), np. w Szczepicach, Dobieszewie, Zalesiu, Świątkowie).
    Drugim źródłem zanieczyszczeń wód powierzchniowych są ścieki komunalne. Oczyszczalnie ścieków posiadają na Pałukach: Barcin, Żnin; buduje się w: Szubinie, Janowcu Wlkp.; nie posiadają oczyszczalni: Kcynia, Łabiszyn.
   
System wodno-gospodarczy Gąsawki
    System ten obejmuje zbiorniki retencyjne na jeziorach żnińskich i Jeziorze Żędowskim wraz z innymi. Gospodarowanie zasobami wodnymi przez Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w Bydgoszczy należy do wzorcowych w Polsce. Pobudowano zbiornik Żędowo poprzez wykonanie pompowni do przerzutu wody z jeziora Sobiejuskiego oraz stopnie wodne na jeziorze żnińskim Czaplem i Oćwieckim.
    Do pilnych zadań należy: odbudowa jazu na Gąsawce w miejscowości Folusz k. Szubina (zagrożenie dla gospodarki wodnej Gąsawki); zrealizowanie małych elektrowni na jazach rzeki Noteci i w Gromadnie k. Kcyni.
   
Stan czystości powietrza
    Ochrona powietrza atmosferycznego to istotny element ochrony środowiska. W ujęciu regionalnym na podkreślenie zasługują wzajemne oddziaływania w relacjach: przemysł - miasto, przemysł - gospodarka rolna i leśna. Istotne jest poznanie głównych emisji zanieczyszczeń (szczególnie w miastach) związane z opalaniem i transportem. Problem ochrony powietrza wiąże się ściśle z problematyką ochrony zdrowia mieszkańców.
    Główne źródła zanieczyszczeń powietrza na Pałukach to: kotłownie komunalne, paleniska domowe, środki transportu, zakłady przemysłowe, źródła wtórne (np. wysypiska), rolnictwo (nawozy, środki ochrony roślin). Związki zatruwające powietrze to dwutlenek siarki, pyły, dwutlenek azotu. Pod względem opadu pyłu na początku lat dziewięćdziesiątych norma dopuszczalna wynosiła 200 g/m2/rok.  
    Poszczególne miasta Pałuk miały wskaźniki opadu pyłu: Żnin (150), Kcynia (140), Barcin (125), Szubin (110), Janowiec (75).  
    W Żninie największy opad notuje się w rejonie cukrowni (do 210 g/m2/rok, choć zamontowano urządzenia odpylające), a w Żninie na osiedlu spore jest stężenie dwutlenkiem siarki (76% rocznej normy).
Duże zanieczyszczenia powietrza w miastach powodują spaliny samochodowe: największe w Szubinie i Żninie leżących na głównej trasie Bydgoszcz - Poznań, a także w Kcyni, Łabiszynie, Barcinie.
   
Odpady komunalne
    Badania wykazują przyrost odpadów komunalnych. Unieszkodliwienie odpadów najskuteczniejsze jest poprzez składowanie ich na wysypiskach. Na Pałukach wysypiska znajdują się w: Barcinie (nieuszczelnione), w Zrazimiu k. Janowca (nieuszczelnione), w Kcyni (nieuszczelnione), w Załachowie k. Łabiszyna (nieuszczelnione), w Godzimierzu k. Szubina (nieuszczelnione), we Wawrzynkach k. Żnina (wybudowane zgodnie z wymogami ochrony środowiska).
Gminne i wiejskie wysypiska śmieci są w: Rogowie (uszczelnione gliną), w Łysininie k. Gąsawy (brak danych), w Parlinie k. Dąbrowy (nieuszczelnione). Przygotowywana jest dokumentacja pod wysypisko w Dębogórze k. Kcyni.
Odpady przemysłowe
    Pałuki to region rolniczy, nie ma tu uciążliwych odpadów przemysłowych. Najwięcej odpadów daje: Cukrownia "Żnin" (błoto defekosaturacyjne, popioły lotne i żużle, osady podekarbonizacyjne) i Zakład Ciepłowniczy Żnin (osady podekarbonizacyjne, popioły i żużle). Źnińska cukrownia ma swoje składowisko.
    Mogilniki znajdują się w Mąkoszynie k. Szubina (nieczynny, wypełnienie 90%), Bożacinie k. Rogowa (nieczynny), Piastowie k. Gąsawy (nieczynny); składano w nich głównie środki ochrony roślin. Problem odpadów jest nadal otwarty.
   
Zanieczyszczenie gleb
    Obecnie niszczenie gleby jest powodowane przez skomasowany i nieracjonalny sposób uprawy roślin i chowu bydła, a także działania czynników pozarolniczych (rozprzestrzenianie zanieczyszczeń przemysłowych). Problemem jest zakwaszenie gleb związkami siarki na Kujawach i Pałukach. Duży udział mają zakłady chemiczne Bydgoszczy i Inowrocławia oraz Kombinat Cementowo Wapienniczy "Kujawy".
   
Zagrożenie hałasem
    Pomiary wykazały, ze znaczne przekroczenie norm decybeli (wielkości 10-20 decybeli) występuje tam, gdzie panuje przy gęstej zabudowie duży ruch uliczny - samochodowy. Na Pałukach są to przelotowe ulice Szubina, Żnina, Rynarzewa, Kcyni, Łabiszyna. Budowa obwodnic dla tych miejscowości staje się koniecznością.
   
Ocena radiologiczna
    Kontrola poziomu skażeń promieniotwórczych w Polsce wykazała, iż na Pałukach wyniki mieszczą się w granicach normy. Tzn. moc dawki oraz radioaktywność powietrza jest w granicach zmian naturalnej promieniotwórczości atmosfery; zawartość sztucznych izotopów w powietrzu utrzymuje się w normie, a ich wpływ na zagrożenie radiacyjne ludności jest bardzo mały.
   
Ochrona przyrody
    Znajdujące się na Pałukach rezerwaty przyrody to: Długi Bród (faunistyczny, 8,73 ha, utworzony 3 maja 1965 r.) gm. Rogowo; Grocholin (leśny, 12,1 ha, utworzony 7 października 1967 r.) gm. Kcynia; Ostrów Pszczółczyński (leśny, 16,8 ha, utworzony 16 września 1974) gm. Łabiszyn.
    Planuje się utworzyć kolejne rezerwaty w Biskupinie (kulturowy o powierzchni 235,99 ha) gm. Gąsawa; w Mierucinku (leśny o powierzchni 29,83 ha) gm. Dąbrowa; w Mięcierzynie (leśny o powierzchni 53,22 ha) gm. Rogowo; w Oporówku (torfowiskowy) gm. Łabiszyn.
    Obszary chronionego krajobrazu na Pałukach to: jeziora żnińskie, Jezioro Rogowskie, Jezioro Żędowskie, łąki nadnoteckie (gm. Kcynia).
    Oprócz tego jest kilkaset pomników przyrody: np. 800-letni dąb w Reczu (890 cm obwodu), lipa w Tonowie (630 cm), sosna w Nowej Wsi Nadnoteckiej (460 cm), platan w Grocholinie (706 cm), topola w Rozstrzębowie (470 cm); głazy narzutowe: "Kamienny Dom" w Annowie (15 m obwodu), w Gromadnie (13,6 m obwodu), Lubostroniu (11,5 m obwodu); źródełko św. Huberta (Niedźwiedzi Kierz).
   
Leśnictwo i gospodarka łowiecka
    Na Pałukach lasy zajmują około 1/4 obszaru. Skupione są w Nadleśnictwach Szubin i Gołąbki.
Ochrona i dbałość o lasy w rejonie Kcyni, Szubina, Łabiszyna, Gąsawy, Janowca to konieczność.
Istnieje postulat, aby co niektóre ciekawsze obszary leśne przeznaczyć pod ochronę, np. Dębogóra k. Kcyni.
   
Największe zagrożenia  
    Źródła zagrożeń: Zakłady Mięsne Janowiec - amoniak; Proszkownia Mleka Żnin - amoniak; stacje CPN - benzyna, oleje, wybuch; katastrofy kolejowe i samochodowe - benzyna, oleje, wybuch; Zakłady Chemiczne "Zachem" Bydgoszcz - chlor, fosgen, kwas siarkowy, kwas azotowy.
    Z powyższego opracowania wynika, iż w ostatnich latach sporo się robi dla poprawy stanu środowiska w naszym regionie (np. utworzenie Pałuckiej Fundacji Ekologicznej). Jednak do osiągnięcia stanu przynajmniej zadowalającego daleka jeszcze droga.
    Władze samorządowe gmin pałuckich różnie podchodzą do problemu.
    Zaniedbania ostatniego półwiecza w zakresie ochrony środowiska naturalnego jeszcze na długo dadzą znać o sobie.

Józef Marosz
Pałuki nr 193 (44/1995)
Wszelkie prawa w tym Autora, Wydawcy i Producenta danych zastrzeżone. Korzystanie z serwisu i zamieszczonych w nim utworów i danych możliwe wyłącznie na własny użytek. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów możliwe wyłącznie za zgodą redakcji, którą można uzyskać tutaj. Ogłoszenia i reklamy są materiałem zleconym, za ich treść odpowiedzialność ponosi ich nadawca, a nie redakcja lub wydawca gazety.
Copyright 2006-2018 Pałuki Tygodnik Lokalny - Wydawnictwo Dominika Księskiego WULKAN, tel. 52 302-09-28
do góry