Ks. Piotr Wawrzyniak był patronem rodzącego się ruchu mogileńskich skautów
   
    Pierwszą polską organizacją w Mogilnie, która prawie całą swoją uwagę poświęcała młodzieży, było harcerstwo. Pierwsze drużyny skautów na naszym obszarze zaczęły tworzyć się w czasie niewoli. Na ziemi mogileńskiej pierwsza drużyna skautów powstała w 1917 r. 1 marca tego roku założono I Drużynę Skautową im. ks. Piotra Wawrzyniaka.

dziej1-m.jpg
To jest największy i najważniejszy skarb świadczący o korzeniach i potędze przedwojennego mogileńskiego harcerstwa - sztandar I męskiej Drużyny Harcerskiej im. ks. Piora Wawrzyniaka z 1919 r., tuż po odzyskaniu niepodległości. Dziś przechowywany jest w Muzeum Ziemi Mogileńskiej w Chabsku. Trafił tam, przekazany przez Henryka Mazurkiewicza, który wiele lat trzymał go u siebie w domu, ratując od zniszczenia i zapomnienia. 
           fot. Paweł Lachowicz

    INICJATORZY I PATRON

    Inicjatorami jej powołania byli: Leon Sielecki, ks. Mieczysław Domagała, Józef Trzciński ze Świerkówca i kilka innych osób, które brały udział w zebraniu założycielskim. Z roku na rok mogileńskie harcerstwo rozrastało się. Wkrótce liczebność drużyny sięgnęła około 50 członków. Do końca I wojny światowej mogileńscy skauci nie mogli się ujawnić i działali w konspiracji. W marcu 1918 r. drużyna liczyła już około 80 osób. W lutym 1918 r. drużyna organizowała skromny zlot okolicznych drużyn harcerskich na łąkach świerkówieckich.

    WŁASNY SZTANDAR
    Po zwycięskim powstaniu wielkopolskim, w 1919 r. I Drużyna Skautowa im. ks. Piotra Wawrzyniaka posiadała już swój własny sztandar, który poświęcony został w lipcu tego roku w mogileńskim klasztorze.  W tym samym miesiącu drużyna na boisku obok gazowni miejskiej zorganizowała dwudniowy zlot, na który zjechały się drużyny harcerskie z: Inowrocławia, Strzelna, Pakości, Gniezna i Poznania.

dziej2-m.jpg
Rewers sztandaru I Drużyny Harcerskiej im. ks. Piotra Wawrzyniaka w Mogilnie     
           fot. Paweł Lachowicz

    PIERWSI ZUCHOWIE
    Jesienią 1919 r. przy drużynie powstał oddział zuchów, skupiający w swoich szeregach chłopców w wieku 12-16 lat, którzy po kilkumiesięcznej służbie przyjmowani byli w szeregi drużyny harcerskiej. W lipcu 1920 r. drużynowym został Hieronim Gniewkowski, ale sprawował tą funkcję bardzo krótko, a jego miejsce zajął Józef Maliński.
   
ROZWIĄZANO WAWRZYNIAKOWCÓW
    W 1920 r. nastąpiło wiele zmian. Wówczas przyjęto nazwę Związek Harcerstwa Polskiego. I Męska Drużyna Harcerska im. ks. Piotra Wawrzyniaka podlegała bezpośrednio pod Hufiec Związku Harcerstwa Polskiego w Gnieźnie, gdzie funkcję Komendanta Hufca pełni dh Szeszuła. We wrześniu 1921 r. drużynę harcerską rozwiązano i utworzono nową drużynę o nazwie II Drużyna Harcerska im. Zawiszy Czarnego. Prężnie działającą drużynę harcerską w 1921 r. rozwiązała Komenda Chorągwi Harcerstwa z Poznania na skutek utraty większości członków i instruktorów w Powstaniu Wielkopolskim.

dziej3-m.jpg
Żona Henryka Mazurkiewicza - Bronisława prezentuje słynną trąbkę hejnałówkę, z którą jej mąż nie rozstawał się nigdy na obozach, biwakach i zlotach   
           fot. Paweł Lachowicz

    Chcąc jednak utrzymać w Mogilnie ruch harcerski pozwoliła jednak powołać zastęp harcerski, który przyjął nazwę Jelenie, a funkcję zastępowego pełnił Stefan Majchrzak. Z uwagi na kiepski stan zdrowia druh Majchrzak zrezygnował z prowadzenia zastępu i przekazał pałeczkę Tadeuszowi Roloffowi.
   
PO 3 LATACH REAKTYWACJA
    Zastęp prowadził działalność kulturalną wśród młodzieży do 1923 r., kiedy to 18 lutego doszło do reaktywowania I Drużyny Harcerskiej im. ks. Piotra Wawrzyniaka. Drużynowym wówczas został Tadeusz Roloff. W 1921 r. w Mogilnie powstała Szkoła Wydziałowa, przy której z inicjatywy nauczyciela Alojzego Jesinka utworzona została II Drużyna Harcerska im. Tadeusza Kościuszki. Tego samego roku organizuje się I Drużyna Harcerek im. Królowej Jadwigi. Wszystkie trzy drużyny w 1925 r. ujęte zostały w rejestrze podstawowych jednostek organizacyjnych Związku Harcerstwa Polskiego na terenie województwa poznańskiego.
   
SZTANDAR DLA HALLERCZYKÓW
    13 maja 1926 r. I Męska Drużyna Harcerska im ks. Piotra Wawrzyniaka uczestniczyła w wielkiej uroczystości poświęcenia sztandaru Związku Hallerczyków, placówki w Mogilnie. Podczas tych uroczystości wygłoszone zostały przemówienia i nastąpiło wbijanie gwoździ w drzewce sztandaru. W imieniu harcerzy głos zabrał przewodniczący Rady Harcerstwa Wł. Mróz. Na uroczystości przybył generał Świrski z Gniezna, który po zakończeniu defilady i pochodu udał się na zwiedzanie harcówki. Generał bacznie przyglądał się pracy druhów i podziwiał ich sprawność.
   
DWIE DRUŻYNY
    23 i 24 maja 1926 r. drużyna przebywała w lasach skorzęcińskich, gdzie rozbiła obóz, doskonaliła swoje umiejętności i odbywała zajęcia programowe. W 1929 r. w związku z likwidacją Szkoły Wydziałowej przestała istnieć II Drużyna Harcerska im. Tadeusza Kościuszki. Tak więc do wybuchu II wojny światowej w Mogilnie działały dwie drużyny harcerskie. Męska im. ks. Piotra Wawrzyniaka, która terytorialnie należała do mogileńskiego hufca oraz żeńska im. Królowej Jadwigi należąca do hufca inowrocławskiego.
    Razem w 1938 r. mogileńskie drużyny harcerskie w swoich kręgach zrzeszały 105 młodych ludzi.

CZŁONKOWIE DRUŻYNY HARCERSKIEJ
Z MOGILNA W 1945 ROKU

Kazimierz Nowak - drużynowy, Henryk Dankowski - przyboczny, Edmund Madziński, Władysław Lewandowski, Henryk Pawełczak, Edward Stręk, Roman Nowicki, Edmund Napieralski - drużynowy, Edwin Nowak, Marian Kraśny, Tadeusz Kończal, Stefan Harędzki, Eugeniusz Walter, Marian Kasprzak, Kostek Wesołowski, Marceli Nowak, Czesław Stręk, Henryk Mazurkiewicz, Tomasz Pochylski, Lubomir Domowicz, Władysław Szczeszak, Władysław Fritzkowski, Bronisław Kasprzak, Bernard Bobrowski, Leszek Fritzkowski, Zygmunt Janiszewski, Stefan Andrzejewski, Roman Mierzwiński, Stanisław Wachal, Edmund Pilarski, Zygmunt Wojciechowski, Józef Wojciechowski, Marian Sadecki, Henryk Sadecki, Sylwin Gajewski, Zdzisław Plewa, Zygmunt Kasprowicz, Jerzy Zemski, Zygmunt Obiała, Marian Groll, Bolesław Bartoszkiewicz, Henryk Nowak, Włodzimierz Zbroszczyk, Tadeusz Maciążek, Józef Matelski, Bernard Sroczyński, Feliks Walkowski, Jerzy Jabłoński i Jerzy Wesołek.

    POJAWIA SIĘ  LEON NIEWIADOMSKI
    Od 1932 r. męska drużyna harcerska składała się z dwóch zastępów: szkolnego i pozaszkolnego. Funkcję drużynowych w latach 1929-1939 pełnili kolejno: Władysław Bartz, który obarczony pracą wychowawczą w szkole zmuszony był przekazać funkcję druhowi Stanisławowi Głowackiemu, ten natomiast został powołany do wojska. Wówczas drużynę przeją druh Leon Niewiadomski, ówczesny nauczyciel Szkoły Podstawowej w Mogilnie. Męska i żeńska drużyna w okresie letnim wspólnie organizowała obozy m.in. w: Dębowcu, Głęboczku, Gołąbkach, Kopczynie, Leśniku, Łąkiem, Myślątkowie, Nowej Wsi, Palędziu, Suszewie, Szczepanowie i w Lasach Miradzkich. Podczas trwania obozów uczestnicy pogłębiali wiedzę o historii Polski oraz przyswajali regulamin organizacyjny.
   
15 LAT HARCERSTWA
    14 maja 1932 r. I Męska Drużyna Harcerska im. ks. Piotra Wawrzyniaka uczestniczyła w obozie w Ostrowie, gdzie uczyła się pionierki obozowej i słuchała gawęd druha Leona Niewiadomskiego przy ognisku. Mogileńskie drużyny uczestniczyły także w różnych zlotach organizowanych przez inne hufce. 23 października 1932 r. męska i żeńska drużyna z okazji 15-lecia harcerstwa mogileńskiego wspólnie zorganizowały Wieczór Harcerski. Podczas spotkania żeńska drużyna wystawiła inscenizację wiersza Modlitwa Królowej Jadwigi przed krzyżem, drużyna męska natomiast przygotowała ognisko, przy którym wspólnie śpiewali piosenki. Kapelanem mogileńskich harcerzy w latach 1932-1940 był ks. Stanisław Obarski.
   
WYJAZD DO SPAŁY
    Od 11 do 24 lipca 1934 r. męska drużyna harcerska brała udział w Światowym Zlocie Harcerskim, który zorganizowany został w Spale. Oznaką zlotu był Żubr, który miał symbolizować siłę i zdrowie. Obydwie drużyny organizowały także różne imprezy kulturalne, sportowe i turystyczne, ale przede wszystkim wiernie służyły Bogu i Ojczyźnie. 24 czerwca 1936 r. męska drużyna harcerska uczestniczyła w zlocie, który odbywał się w Barcinie. Zlot ten rozpoczynał się defiladą przybyłych drużyn. Wieczorem przy ognisku odbyło się przyrzeczenie harcerskie.
16 listopada tego roku mogileńska drużyna harcerska uczestniczyła w uroczystościach zorganizowanych w Wyrzysku. Gośćmi tych uroczystości byli marszałek Edward Śmigły-Rydz i generał Kasprzycki, którzy przy dźwiękach narodowego hymnu dokonali przeglądu wojsk i organizacji. Następnie odbyła się defilada, podczas której drużyny harcerskie prezentowały wysoki poziom uzyskując tym samym pochwałę marszałka.
    Mogileńscy harcerze dali wyraz głębokiego patriotyzmu podczas walk w obronie swojego miasta we wrześniu 1939 r. oraz na różnych frontach podczas II wojny światowej. Dwie mogileńskie harcerki Wanda Linke oraz Krystyna Seidlerówna działały w Pogotowiu Wojennym Harcerek. Wanda Linke dowodziła odcinkiem Kunowo-Reszki, natomiast Krystyna Seidlerówna odcinkiem przebiegającym obok Augustowa.
   
POWSTANIE HUFCA ZHP
    W 1925 r. powstał w Mogilnie Hufiec Związku Harcerstwa Polskiego, który swoim zasięgiem objął cały powiat. W latach przedwojennych stanowisko hufcowego objął Władysław Bartz, a po nim Zygmunt Skupniewicz. Mogileński hufiec był organizatorem dwóch powiatowych zlotów harcerskich. W 1934 r. w zlocie uczestniczyło 263 harcerzy, a komendantem zlotu był Leon Niewiadomski.
   
KOŁO PRZYJACIÓŁ HARCERSTWA
    24 września 1924 r. w Mogilnie powstało Koło Przyjaciół Harcerstwa, które prężnie działa aż do wybuchu II wojny światowej. Założycielem i zarazem prezesem koła został ówczesny kierownik szkoły podstawowej Władysław Wróż. Po nim funkcję prezesa piastowali: adwokat Roman Jeżykiewicz oraz pracownik urzędu skarbowego Jan Glinkowski. W 1937 r. koło w swoich szeregach notowało 37 członków. Koło Przyjaciół Harcerstwa zajmowało się przede wszystkim pozyskiwaniem środków i udzielaniem pomocy finansowej obydwu mogileńskim drużynom harcerskim oraz służyło radami prawnymi.
   
HARCERSTWO W MIEŚCIE
    Szeregi mogileńskiego harcerstwa zasilała przede wszystkim młodzież szkolna. W roku 1934 na ziemi mogileńskiej działało 5 męskich drużyn harcerskich, które zrzeszały 172 druhów oraz 4 żeńskie drużyny harcerskie zrzeszające 173 druhny. Taka ogólna liczba członków należała do czołówki zrzeszeń zarejestrowanych na pograniczu. Jednak zainteresowanie działalnością w harcerstwie wykazywała tylko młodzież z miasta. Harcerstwo na ziemi mogileńskiej prowadziło bardzo bogate życie wewnętrzne i kulturalne. Każdy uczestnik mógł tego doświadczyć nawet podczas trwania zwykłych zbiórek, podczas których dużo śpiewano, uprawiano sport oraz urządzano rozmaite konkursy i zawody. W ciągu roku organizowane były imprezy okolicznościowe, do których można zaliczyć chociażby spotkania bożonarodzeniowe, łamanie się opłatkiem oraz udział w świętach państwowych i kościelnych np. 23 kwietnia w uroczystości św. Wojciecha i Jerzego, 24 kwietnia - dzień patrona harcerzy, 3 maja oraz 15 sierpnia w rocznicę Cudu nad Wisłą. Ponadto wyznaczone drużyny uczestniczyły w uroczystościach, które organizowały drużyny z sąsiednich miast. I Drużyna Harcerska im. ks. Piotra Wawrzyniaka uczestniczyła w Pakości w obchodach 10-lecia powstania tamtejszej Drużyny Harcerskiej Piast. Z kolei na 10-lecie powstania harcerstwa na ziemi mogileńskiej i na uroczystości z tym związane przybyli druhowie z: Inowrocławia, Bydgoszczy, Gniezna, Żnina, Pakości i Barcina. Oprócz harcerskich imprez mogileńscy druhowie zapraszani byli także na uroczystości organizowane przez inne stowarzyszenia np. Związku Hallerczyków oraz stowarzyszeń młodzieży katolickiej.  

MOGILEŃSCY SKAUCI I HARCERZE
W LATACH 1917-1939

Kazimierz Sielecki, Władysław Święcichowski, Wojciech Wesołowski, Stanisław Szklarski, Roman Roloff, Hieronim Gniewkowski, Józef Maliński, Stefan Majchrzak, Tadeusz Roloff, Leon Niewiadomski, Czesław Kraśny, Bronisław Romianowski, Władysław Bartz, Roman Berkowski, Stanisław Głowacki, Teodor Wolski, Jan Woźniak, Aleksander Mrugowski, Leon Nawrocki, Stanisław Kaźmierczak, Franciszek Bukowski, Bolesław Białęcki, Józef Przybylski, Zygmunt Biskupski, Stefan Nowaczyk, Leonard Nowicki, Wacław Gniewkowski, Zenon Tylkowski, Michał Zieliński, Władysław Mazurkiewicz, M. Rzepkowski, Witold Paczkowski, Józef Jeske, Stanisław Bogacz, Mefius, Władysław Kierzkowski, Wolfgang Fritzkowski, Witold Fritzkowski, Roman Fritzkowski, Czesław Kośmicki, Franciszek Kraśny, Sylwester Kraśny, Michał Olszewski, Mieczysław Matecki, Bolesław Barylski, Wacław Bobrowski, Sylwester Wolkiewicz, Jan Nowak, Stanisław Hemerling, Józef Fabiszak, Janusz Krause, Telesfor Krause, Edmund Pochylski, Feliks Grzyl, Władysław Adamczyk, Władysław Nowak, Marian Bukowski, Florian Kosmowski, Marian Białęcki, Czesław Olszanowski, Kazimierz Nowak, Bogdan Friedrich, Mieczysław Missal, Czesław Hytrowski, J. Chytrowski, Kazimierz Draheim, Kubicki, Henryk Szybowicz, Marian Walter, Władysław Jabłoński, Rymer, Mątwil, Benedykt Zieliński, Stanisław Górski, Stanisław Kilian, Czesław Łuczak, Bogdan Siemianowski, Kazimierz Nowicki, Florian Drajem, Roman Nowicki, Zbigniew Wojtkiewicz, Jerzy Wojtkiewicz, Kazimierz Szajda, Eugeniusz Palus, Mikulski, Mieczysław Kośmicki, Mieczysław Białęcki, Edmund Fritzkowski, Zenon Nowicki, Smykała, Stefan Til, Gwidon Wojciechowski i Mieczysław Giemza.

    KRZEWIENIE KULTURY FIZYCZNEJ
    Mogileńskie harcerstwo bardzo dużą wagę przywiązywało do krzewienia kultury fizycznej wśród młodzieży. Ulubionym sportem I Drużyny Harcerskiej im. ks. Piotra Wawrzyniaka było kajakarstwo, żeglarstwo i tenis stołowy. 15 czerwca 1933 r. poświęcono nawet 5 kajaków o nazwach: Rekin, Delfin, Albatros, Gdynia oraz Mewa. Podczas tej uroczystości nie zabrakło obecności przedstawicieli Chorągwi. Po poświęceniu nastąpiło wodowanie kajaków, po czym zorganizowane wyścigi, w których przodowali mogileńscy harcerze.  
    W styczniu zorganizowano mecz tenisa stołowego z harcerzami z Trzemeszna, który zakończył się porażką mogileńskich druhów. Harcerze należeli także do kółek teatralnych, które z powodzeniem wystawiały amatorskie sztuki, dzięki którym zasilany był budżet drużyny.  
   
PRZEDWOJENNY ZLOT
    Międzywojenna działalność mogileńskiego harcerstwa kończy się 3 i 4 czerwca 1939 r. wspomnianym wcześ-niej dwudniowym zlotem zorganizowanym przez harcerzy w Mogilnie. Odbył się on pod hasłem Ilu nas jest i jaka nasza postawa oraz Pokażmy co umiemy. Z tej okazji w Domu Katolickim im. ks. Piotra Wawrzyniaka w Mogilnie zorganizowana została wystawa prac harcerskich, podczas której podziwiany był dorobek drużyn w dziedzinie żeglarstwa, modelarstwa lotniczego, pionierstwa, łączności krótkofalowej i radiowej.
    Była to wielka impreza licząca około 400 harcerzy, w której uczestniczyły licznie przybyłe drużyny zuchów, harcerzy i skautów m.in. drużyna im. Stanisława Staszica z Trzemeszna, drużyna im. Piasta z Pakości, drużyna im. Tadeusza Kościuszki ze Strzelna, drużyna im. Jana Kilińskiego z Trzemeszna oraz 2 drużyny z Mogilna: im. ks. Piotra Wawrzyniaka i im. Zawiszy Czarnego. W połączeniu ze Zlotem Hufca odbyło się również święto Przysposobienia Wojskowego oraz Wychowania Fizycznego. W zajęciach przez nich organizowanych męska drużyna harcerska brała udział w meczu siatkówki uzyskując tytuł mistrza powiatu. Komendantem tego zlotu był Zygmunt Skupniewicz. W organizację zlotu ze względu na jego szczególny program zaangażowali się doświadczeni harcerze, m.in.: Czesław Łuczak, Czesław Hytrowski, Edmund Pochylski, Mieczysław Giemza, Stefan Bobrowski, Bogdan Friedrich, Mieczysław Missal oraz Bolesław Białęcki. Każdy z nich miał przydzieloną odpowiednią funkcję. Ponieważ w tym czasie nad Polską wisiała groźba wojny z Niemcami podczas zlotu, oprócz imprez sportowych zorganizowano także pogadanki o treści patriotycznej.
   
W PRYWATNYM MIESZKANIU
    Zaraz po oswobodzeniu Mogilna spod okupacji hitlerowskiej już w styczniu 1945 r. harcerze zaczynali wznawiać swoją działalność w szeregach ZHP. Pod koniec stycznia tego roku w mieszkaniu Marii Białęckiej zebrała się starszyzna harcerska, wśród nich hm. Leon Niewiadomski, Wolfgang Fritzkowski, Bolesław Białęcki, Michał Olszewski, Czesław Kośmicki, Stanisław Kilian, Mieczysław Missal i Kazimierz Nowak. Podczas spotkania podjęto uchwałę o natychmiastowym wznowieniu działalności harcerskiej w Mogilnie.
   
3 MAJA RUSZYLI WAWRZYNIAKOWCY
    I tak dzięki zaangażowaniu Leona Niewiadomskiego 3 maja 1945 r. swoją działalność wznowiła I Męska Drużyna Harcerska im. ks. Piotra Wawrzyniaka pod kierownictwem harcerza orlego Kazimierza Nowaka, który swoją funkcję pełni do 1949 r. W tym samym czasie swoją działalność wznowiła także Żeńska Drużyna Harcerska na czele, której stanęła Irena Jankiewiczówna. We wrześniu 1946 r. z inicjatywy Leona Niewiadomskiego powstała II Międzyszkolna Drużyna Harcerska im. Tadeusza Kościuszki, która swoją siedzibę miała w budynku Szkoły Podstawowej Nr 1 w Mogilnie. Drużynowym nowej drużyny został Stanisław Jaźwiński. Drużyna podzielona została na dwa zastępy. Zbiórki odbywały się w wyznaczonej sali w budynku szkoły, gdzie każdy zastęp miał swój kącik, a w nim godło zastępu, wykaz członków oraz regulamin. Pierwszym funkcyjnymi w drużynie byli: Lech Wojdyła, Jerzy Świtała, Tomasz Pochylski, Bolesław Bartoszkiewicz, Zenon Oksiak, Roman Oksiak, Jerzy Wojdyła, Henryk Szymankiewicz i Alfred Wesołek.

Paweł Lachowicz
Pałuki i Ziemia Mogileńska nr 815 (39/2007)
Wszelkie prawa w tym Autora, Wydawcy i Producenta danych zastrzeżone. Korzystanie z serwisu i zamieszczonych w nim utworów i danych możliwe wyłącznie na własny użytek. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów możliwe wyłącznie za zgodą redakcji, którą można uzyskać tutaj. Ogłoszenia i reklamy są materiałem zleconym, za ich treść odpowiedzialność ponosi ich nadawca, a nie redakcja lub wydawca gazety.
Copyright 2006-2018 Pałuki Tygodnik Lokalny - Wydawnictwo Dominika Księskiego WULKAN, tel. 52 302-09-28
do góry