Artykuły

Środa, 05 Listopad 2008

   Dziecko zdolne
     Już od najmłodszych lat można zaobserwować między dziećmi wyraźne różnice indywidualne. W psychologii określa się je mianem zdolności. Dotyczą one m.in. szybkości i poprawności myślenia, tempa i łatwości wykonywania różnych działań, bogactwa i oryginalności pomysłów.

     Dzieci zdolne różnią się od innych. Wyprzedzają pozostałe dzieci pod względem rozwoju psychicznego, fizycznego lub psychoruchowego. Psychologowie twierdzą, że tym co je zwykle charakteryzuje  i różni od pozostałych jest:
     *  umiejętność koncentracji - dziecko potrafi skupić się  przez dłuższy czas na jednym zadaniu, problemie, nie rozprasza go hałas, czy inne bodźce zewnętrzne;
     *  dobra pamięć - łatwo uczy się i zapamiętuje nowe rzeczy, nie ma problemów z rozumieniem poleceń i zadań;
     *  ciekawość i dociekliwość - dziecko zadaje duże ilości pytań, jest bystrym obserwatorem o dużej spostrzegawczości;
     *  bogata wyobraźnia - wymyślanie nowych zabaw, opowiadań, zdarzeń realnych i abstrakcyjnych, dzieci zdolne miewają zaskakujące skojarzenia, ciekawe pomysły, podają nietypowe rozwiązania dla podjętych zadań;
     *  poczucie humoru (często abstrakcyjne) - dzieci te lubią bawić się słowem, tworzyć neologizmy;
     *  łatwość rozumienia zasad i reguł - nie tylko usłyszanych, ale i sprawdzonych przez same dzieci;
     *  wrażliwość - dzieci zdolne są wrażliwe i otwarte na problemy innych, potrafią postrzegać sprawy z różnych punktów widzenia;
     *  szerokie zainteresowania - bardzo często połączone są one ze skłonnością do kolekcjonowania różnego rodzaju ważnych dla dziecka przedmiotów;
     *  perfekcjonizm - dążą do tego, by wykonać daną czynność dokładnie tak, jak powinno się to zrobić.
     Dość często bywa tak, iż dzieci wybitnie zdolne w jednej lub kilku dziedzinach nie uzyskują osiągnięć adekwatnych do swoich wysokich możliwości. Wynika to z tego, iż wysoka inteligencja, bardzo dobrze rozwinięta sfera poznawcza nie wystarczy, by odnieść sukces. Istotna jest również sfera emocjonalna, jak również dobrze rozwinięte umiejętności społeczne. Braki w tych sferach dotyczące m.in. umiejętności współdziałania z innymi dziećmi, otwartości, empatii, rozwiązywania konfliktów, komunikowania się z innymi mogą stać się przyczyną kłopotów. Dzieci zdolne miewają trudności w przystosowaniu się do grupy, wynika to z potrzeby rywalizacji, imponowania, dominacji. Zdarza się, iż lekceważą rówieśników, nauczyciela i jego zdanie, prezentują duży egocentryzm, koncentrację na sobie, w związku z tym są dość często uważane za zarozumiałe. W skrajnych przypadkach bywa, iż dzieci te są odrzucane przez kolegów, koleżanki, bywają ofiarami agresji.
Problemem zaniżonych osiągnięć uczniów zdolnych w stosunku do ich możliwości badała H. Wasyluk-Kuś. Wyróżniła ona pięć przyczyn niechęci do nauki szkolnej uczniów uzdolnionych:
     *  warunki opieki nad dzieckiem i nauką dziecka (matka zapracowana bądź nie przywiązująca wagi do organizowania czasu dziecka, wyrobienia nawyków uczenia się, inspirowania zainteresowań szkołą),
     *  sposoby wychowania i atmosfera domowa (wychowanie niekonsekwentne, nadmiernie pobłażliwe lub rygorystyczne, brak akceptacji przez rodziców, postawy nadmiernie krytyczne),
     *  postępowanie nauczycieli (nadmierny rygoryzm, krytycyzm, ośmieszanie dziecka, nieopanowanie połączone z brakiem wiedzy psychologicznej powoduje, że nauczyciel ignoruje ucznia, nie uwzględnia jego cech indywidualnych),
     *  sytuacja społeczna w grupie rówieśniczej (konfliktowe stosunki z kolegami wynikające z niekorzystnych cech osobowości dziecka zdolnego: jego egocentryzmu, chęci przewodzenia, agresywności, tendencji do izolacji),
     *  w klasach wyższych przejawianie cech nie sprzyjających akceptacji ucznia (negatywny stosunek do nauki i szkoły, lekceważenie nauczycieli, nieobowiązkowość).
     Szczególną rolę w rozwijaniu umiejętności i zdolności dzieci zdolnych odgrywa rodzina i szkoła.      Oba te środowiska powinny zaakceptować dziecko zdolne takie, jakie ono jest. Zadaniem rodziców powinno być towarzyszenie dziecku w poznawaniu świata, bycie razem i aktywne słuchanie. Bardzo duże znaczenie ma akceptacja i wsparcie psychiczne w chwilach porażki. Rodzice dużą rolę odgrywają w uczeniu swoich dzieci bycia z innymi w grupie, co wpływa korzystnie na korygowanie zachowań egoistycznych. Nie należy lekceważyć pytań zadawanych przez dzieci. Ważne jest rozwijanie zainteresowań, dostarczanie dzieciom na miarę swoich możliwości informacji, pokazywanie sposobów zdobywania nowych wiadomości.
     Ogromną rolę odgrywa również szkoła. Nauczyciele stosują różne metody pracy z dziećmi. Spośród nich można wymienić m.in. ciekawe prowadzenie lekcji, zachęcanie do wymyślania i tworzenia rzeczy w sposób oryginalny, dotychczas nieznany, stopniowe zwiększanie wymagań, bez przekraczania możliwości ucznia, uczenie twórczego rozwiązywania problemów, prowadzenie lekcji w oparciu o pracę w grupach,  zachęcanie do udziału w konkursach, olimpiadach, zajęciach pozalekcyjnych, zachęcanie do podejmowania inicjatyw, zaspokojenie potrzeby akceptacji, uczenie radzenia sobie z niepowodzeniami, krytycznymi uwagami, wyrażanie zadowolenia z sukcesów.
Nie jest prawdziwy dość powszechnie panujący pogląd, iż dziecko zdolne poradzi sobie samo. Dzieci te wymagają szczególnej opieki ze strony środowiska rodzinnego i szkolnego. Opieka i oparcie dorosłych jest dla dzieci zdolnych szansą na uzyskiwanie osiągnięć adekwatnych do ich możliwości.

Magdalena Kozłowska
pedagog-logopeda
Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Żninie

5 XI 2008

Literatura:
E. Sękowski „Osiągnięcia uczniów zdolnych"
H. Wasyluk-Kuś „O nauce szkolnej uczniów zdolnych"
T. Lewowicki „Kształcenie uczniów zdolnych"
E.Maksymowska „Dziecko zdolne w twojej klasie"
G.Lewis „Jak wychowywać utalentowane dziecko"