Prawo i wymiar urlopu wypoczynkowego w przypadku pierwszego zatrudnienia

     Zgodnie z art. 153 § 1 - 2 Kodeksu pracy, pracownik podejmujący pracę po raz pierwszy w roku kalendarzowym, w którym podjął pracę, uzyskuje prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy, w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku. Prawo do kolejnych urlopów pracownik nabywa w każdym następnym roku kalendarzowym.
     Przepis ten wprowadził szczególne zasady nabywania prawa do urlopu wypoczynkowego przy pierwszym zatrudnieniu. W przypadku podjęcia pierwszej w życiu pracy, pracownik nabywa prawo do urlopu wypoczynkowego z upływem każdego miesiąca. Przyjmuje się, że termin miesiąca mija z upływem dnia bezpośrednio poprzedzającego dzień, który datą odpowiada dniowi, w którym pracownik podjął zatrudnienie. Jeśli np. pracownik podejmie pracę 15 maja, to od 15 czerwca może już skorzystać z urlopu wypoczynkowego. Urlop ten przysługuje w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysłuchującego po przepracowaniu roku. Ponieważ będzie to pierwsza praca, pracownik będzie miał prawo do wymiaru 20 dni urlopu. Aby obliczyć wymiar urlopu za jeden miesiąc dzielimy 20 dni przez 12 miesięcy i otrzymujemy 1,66 dnia. Zatem po przepracowaniu miesiąca pracownik będzie miał prawo do 1,66 dnia urlopu. W tym przypadku przepis nie wspomina o zaokrąglaniu urlopu do pełnego dnia, więc urlop ten może, ale nie musi być zaokrąglony w górę przez pracodawcę. W tych przypadkach możliwe jest więc udzielanie urlopu w przeliczeniu na godziny. Ponieważ jeden dzień urlopu odpowiada 8 godzinom, zatem 1,66 dnia x 8 godzin = 13,28 godzin urlopu, po przepracowaniu miesiąca. Pozostaje jeszcze obliczyć minuty, tj. 0,28 godz. x 60 minut = 16,8 minut. Trudno sobie wyobrazić udzielanie urlopu ze stoperem w ręku, więc możemy już zaokrąglić matematycznie te 16,8 minut do pełnych 17 minut.
     Pracownik podejmujący pracę po raz pierwszy w życiu nabędzie prawo do urlopu wypoczynkowego po przepracowaniu miesiąca i w wymiarze 13 godzin i 17 minut.
     Ważna uwaga - w przypadku pierwszego urlopu nie zaokrągla się również niepełnego, nieprzepracowanego miesiąca. Jeśli ktoś zatrudni się po raz pierwszy od 15 do 29 maja, w ogóle nie nabędzie prawa do urlopu. Od 1 stycznia następnego roku kalendarzowego pracownik nabywa prawo do urlopu wypoczynkowego już na innych zasadach. Zaokrągleniu podlega również wtedy niepełny miesiąc.
     Jak obliczyć urlop przy niepełnym wymiarze czasu pracy i w przypadku, kiedy pracownik nie przepracował całego roku?
     Odpowiedź na drugie pytanie wymaga aż dwukrotnego wyliczenia proporcjonalnego wymiaru urlopu wypoczynkowego. Pierwsze obliczenie proporcjonalnego wymiaru urlopu dotyczy sytuacji, gdy pracownik nie przepracuje u danego pracodawcy pełnego roku kalendarzowego. Zgodnie z art. 1551 § 1-21 Kodeksu pracy, w roku kalendarzowym, w którym ustaje stosunek pracy z pracownikiem uprawnionym do kolejnego urlopu, pracownikowi przysługuje urlop:
     1) u dotychczasowego pracodawcy - w wymiarze proporcjonalnym do okresu przepracowanego u tego pracodawcy w roku ustania stosunku pracy, chyba że przed ustaniem tego stosunku pracownik wykorzystał urlop w przysługującym mu lub w wyższym wymiarze;
     2) u kolejnego pracodawcy - w wymiarze:
     a) proporcjonalnym do okresu pozostałego do końca danego roku kalendarzowego - w razie zatrudnienia na czas nie krótszy niż do końca danego roku kalendarzowego,
     b) proporcjonalnym do okresu zatrudnienia w danym roku kalendarzowym - w razie zatrudnienia na czas krótszy niż do końca danego roku kalendarzowego.
     Jednakże pracownikowi, który przed ustaniem stosunku pracy w ciągu roku kalendarzowego wykorzystał urlop w wymiarze wyższym, przysługuje u kolejnego pracodawcy urlop w odpowiednio niższym wymiarze; łączny wymiar urlopu w roku kalendarzowym nie może być jednak niższy niż wynikający z okresu przepracowanego w tym roku u wszystkich pracodawców.
     Zasady powyższe stosuje się odpowiednio do pracownika podejmującego pracę u kolejnego pracodawcy w ciągu innego roku kalendarzowego niż rok, w którym ustał jego stosunek pracy z poprzednim pracodawcą.
     Drugie obliczenie proporcjonalnego wymiaru urlopu dotyczy sytuacji, gdy pracownik jest zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zgodnie z art. 154 Kodeksu pracy, wymiar urlopu wynosi:
     1) 20 dni - jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat;
     2) 26 dni - jeżeli pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat.
     Wymiar urlopu dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika, biorąc za podstawę wyżej określony wymiar, a niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia.
     Dla lepszego zobrazowania jak działają wyżej wymienione reguły, posłużę się przykładem.
     Przykład:
     Pracownik miał prawo do 20 dni urlopu wypoczynkowego. W 2016 roku, w okresie od 1 stycznia do 31 lipca, pracownik był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy, a od 1 sierpnia do 31grudnia 2016 w wymiarze 1/4 etatu. Ile dni urlopu wypoczynkowego powinien pracownik otrzymać za 2016 rok?
     Najpierw powinniśmy wyliczyć urlop proporcjonalny za jeden miesiąc, biorąc za podstawę wymiar 20 dni. Czyli 20 dni: 12 m-cy = 1,6 dnia. Okres zatrudnienia w pełnym wymiarze, od stycznia do lipca 2016, to 7 miesięcy. Zatem 1,6 dnia x 7 mcy = 11,2 dnia. W tym przypadku przepis każe zaokrąglać do pełnego dnia, więc za okres siedmiu miesięcy zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy pracownik nabył prawo do 12 dni ośmiogodzinnego urlopu wypoczynkowego.
     W okresie od 1 sierpnia do 31 grudnia 2016 r., tj. a więc przez 5 miesięcy, pracownik był zatrudniony w wymiarze 1/4 etatu. W takim przypadku przepis każe nam obliczyć wymiar proporcjonalnego urlopu w stosunku do pełnego etatu. Skoro w pełnym wymiarze przysługiwało pracownikowi 20 dni urlopu wypoczynkowego, to odpowiednio 20 dni x 0,25 etatu = 5 dni ośmiogodzinnego urlopu za cały rok. Gdyby pracownik pracował cały rok na 1/4 etatu, miałby prawo do 5 dni ośmiogodzinnego urlopu wypoczynkowego. My musimy dokonać jednak kolejnego ustalenia wymiaru proporcjonalnego urlopu za 5 miesięcy, bo w takim wymiarze przez 5 miesięcy pracownik był zatrudniony. Aby ustalić proporcjonalny wymiar urlopu za jeden miesiąc zatrudnienia w niepełnym wymiarze, dzielimy 5 miesięcy przez 12 i otrzymujemy wymiar urlopu za jeden miesiąc zatrudnienia w niepełnym wymiarze, tj. 0,416 dnia. Tak wyliczony urlop za jeden miesiąc mnożymy przez liczbę miesięcy pracy w niepełnym etacie, tj. 5 miesięcy x 0,416 = 2,08 dnia. Tak wyliczony urlop przepis każe zaokrąglić w górę do 3 dni.
     Zatem przez pięć miesięcy zatrudnienia w wymiarze 1/4 etatu, przy przysługującym urlopie 20 dni, pracownik nabył prawo do urlopu wypoczynkowego proporcjonalnego w wymiarze 3 dni. Łącznie pracownik nabył w 2016 roku prawo do urlopu wypoczynkowego w wymiarze 15 dni ośmiogodzinnego urlopu, tj., 12 dni za 7 mmiesięcy w pełnym wymiarze i 3 dni za 5 miesięcy w niepełnym wymiarze.

Krzysztof Krzemień
Inspektor Pracy

Wszelkie prawa w tym Autora, Wydawcy i Producenta danych zastrzeżone. Korzystanie z serwisu i zamieszczonych w nim utworów i danych możliwe wyłącznie na własny użytek. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów możliwe wyłącznie za zgodą redakcji, którą można uzyskać tutaj. Ogłoszenia i reklamy są materiałem zleconym, za ich treść odpowiedzialność ponosi ich nadawca, a nie redakcja lub wydawca gazety.
Copyright 2006-2018 Pałuki Tygodnik Lokalny - Wydawnictwo Dominika Księskiego WULKAN, tel. 52 302-09-28
do góry